Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu, E. 1968/4, K. 1971/23, T. 10.04.1971

Sabife : 6 (Resmî Gazete)

15 HAZİRAN 1971

Danıştay İçtihadı Birleştirme Kararları

E. No : 1968/4

ÖZÜ :

18/7/1963 günlü ve 286 sayılı Yasa ile

K. No : 1971/23 değişik 442 sayılı Köy Kanununun, köy muhtar­ lığına ve ihtiyar meclisi üyeliğine seçilebilme ye­ teneğini gösteren 25 inci maddesinin 4 üncü ben­ dindeki «Türkçe okuyup yazma bilmek» koşu­ lundan yoksun bulunan bir kimsenin, köy muh­ tarı seçilip tutanağımnda kesinleşmesinden son­ ra, bu nedenle il veya ilçe idare kurullarınca, aynı yasanın 33 üncü maddesi hükmüne daya­ narak muhtarlıktan çıkarılamıyacağı hakkında.

Danıştay 8 inci Dairesinin 22/2/1966 günlü, Esas 1966/637, Karar 1966/592 sayılı kararında; «okuyup - yazma» bilmediği halde köy muh­ tarlığına seçilip tutanağında kesinleşmiş bulunan bir kimsenin, 442 sa­ yılı Köy Kanununun 286 sayılı Kanunla değiştirilen 33 üncü maddesinin (a) fıkrasında öngörülen muhtar ve ihtiyar meclisi üyeliğinden çıkarma nedenleri arasında, okuma - yazmak bilmeme hususu yer almadığından, İl veya İlçe İdare Kurullarınca bu nedenle muhtarlıktan çıkarılamıyacağı ilkesi benimsenmiş iken aynı dairenin 23/11/1967 günlü, Esas 1966/4129, Karar 1967/3777 sayılı kararmda ise 442 sayılı Köy Kanununun 286 sa­ yılı Kanunla değiştirilen 25 ve 33 üncü maddeleri gereğince. Köy Muh­ tarlığı ve İhtiyar Meclisi Üyeliği seçimlerinde adaylık usulü olmadığığmdan okuyup yazmak bilmeme nedeniyle seçilme yeterliğinden yoksun bulunan bir kimsenin köy muhtarı seçilerek tutanağının da kesinleşme­ sinden sonra okuyup yazma bilmeme durumunun saptanması halinde 1) ve İlçe İdare Kurullarınca muhtarlıktan çıkarılabileceği görüşüne yer verilmiş olması itibariyle, işbu kararlar arasındaki aykırılığın 521 sa­ yılı Danıştay Kanununun 46 ncı maddesi uyarınca, içtihatların birleştiril­ mesi suretiyle giderilmesi 8 inci Dairenin 23/11/1987 günlü ve 1966/637 1966/4129 Esas sayılı kararıyla istenmesi üzerine, ilgili dosyalar, Başkanunsözcüsünün düşünce yazısı, raportör üyenin inceleme raporu, ilgili mevzuat, 1963 yılı «Millet Meclisi Tutanak Dergisi» nin 19 uncu cildinin Köy Kanunu tasarısının 25,33 ve 41 inci maddelerine ilişkin müzakere tutanakları incelenerek gereği konuşulup görüşüldü :

1 — Başkanunsözcüsünün 23/2/1968 günlü ve 1968/4 sayılı düşünce yazılarında «Köy Kanununun 33 üncü maddesine dayanılarak okur-yazar olmayan muhtarların görevlerinden çıkarılamayacağı yolunda verilmiş olan karar kanun uygulama, usul ve tekniğine daha uygundur. Zira; Köy Kanununun değişik 25 inci maddesinde muhtar seçilebilmek için Türkçe okuyup yazma koşulu öngörüldüğü halde, 33 üncü maddesinde, muhtarla­ rın hangi hallerde görevinden çıkarılabileceği sayılıp açıklanmakta, bunlar arasında ise okur-yazar olmamak hali söz konusu edilmemiş bu­ lunmaktadır.

Okur-yazar olmak, seçilebilmek niteliklerinden bulunduğu cihetle bu husus hemen seçimden sonra seçimin kanuna uygunluğunu denetle­ meye yetkili mercilerce izhar edilir ve varılacak sonuca göre karara bağlanır. 286 sayılı Kanun ise bu mercileri İlçe ve İl Seçim Kurulları olarak göstermiştir. Bu itibarla seçim kurullarında süresi içinde itiraz vuku bulmaması halinde seçim sonucu kesinleşir ve seçilebilme nitelikleri­ ne ilişkin hususlar artık itiraz konusu yapılamaz. Bu suretle kesinleşen se­ çim sonuçları, seçilebilme niteliğini haiz bulunmamak bahanesiyle ve Kanunun 33 üncü maddesine değindirilmek ve uydurulmak suretiyle İl ve İlçe İdare Kurulları karanyla bertaraf edilemez.

Bu sebepler ve düşüncelere binaen biz içtihadın bu istikamette ve­ rilmiş bulunan karar dairesinde birleştirilmesinin uygun olacağını mü­ talâa etmekteyiz.» denilmektedir.

2 — İçtihatlar arasında aykırılık olduğuna ve birleştirilmesi ge­ rektiğine oybirliğiyle karar verildikten sonra işin esasına geçilmiştir.

Gerçekten Danıştay 8 inci Dairesinin yukarıda söz konusu edilen 22/2/1966 günlü ve 592 sayılı kararında; 18/7/1963 günlü ve 286 sayılı Kanun ile değiştirilen Köy Kanununun, köy muhtarlığına ve ihtiyar meclisi üyeliğine seçilebilmek için aradığı koşullardan biri olan «Türkçe okuyup-yazma bilmek» koşulunu kazanmamış veya yitirmiş bulunan bir kimsenin, muhtar seçildikten sonra öğrenilen bu durumundan dolayı, aynı kanunun 33 üncü maddesi hükmüne göre, İl veya İlçe İdare Kurul­ larınca muhtarlıktan çıkarılması olanağı bulunmadığı İçtihat edilmiş ol­ duğu halde, 1967/3777 sayılı kararda; köy "muhtarlığı ve ihtiyar meclisi üyeliği seçimlerinde, adaylık usulünün öngörülmemiş gerekçesine daya­ nılarak, yukarıdaki içtihada tamamen ters düşen bir görüş ve düşün­ ceyle, İl veya İlçe İdare Kurullarınca okuyup yazma bilmemesine rağmen köy muhtarlığına seçilmiş bulunan bir kimsenin, muhtarlıktan çıkarıl­ masına karar verilebileceği sonucuna varılmıştır.

3 — 4412 sayılı Köy Kanununun 18/7/1963 .günlü ve 286 sayılı Ka­ nunla değiştirilmiş bulunan 25 inci maddesinde, köy muhtarlığına ve ih­ tiyar meclisi üyeliğine seçilebilmek için, gerekli koşullar gösterilmiş, köy muhtarlığına ve ihtiyar meclisi üyeliğine seçildikten sonra, muhtar tiyar meclisi üyeliğine seçilebilmek için, gerekli koşullar gösterilmiş, köy muhtarlığına ve ihtiyar meclisi üyeliğine seçildikten sonra, muhtar ve ih­ tiyar meclisi üyeliğinden çıkarılmayı zorunlu kılan nedenler ise aynı ka­ nunun değişik 33 üncü maddesinde sınırlı (tahdidi) Olarak sayıldıktan son­ ra ancak bu hallerden dolayı İl veya İlçe İdare Kurullarının anılan muhtar veya ihtiyar meclisi üyelerini işten çıkarabilecekleri hükme bağlanmıştır. O halde, İl ve İlçe İdare Kurullarına, ancak yukarıda sözü geçen Köy Ka­ nununun değişik 33 üncü maddesiyle yetki verilmiş bulunmaktadır Se­ çimden önce var olan ve seçilme yeterliğine ilişkin bulunan birsebepten ötürü İl ve İlçe İdare kurullarının, seçilmiş ve tutanağı da kesinleşmiş olan bir muhtar veya ihtiyar meclisi üyesini muhtarlık veya ihtiyar meclisi üyeliğinden çıkarabilme yetkisi yoktur.

Kamu hizmeti yapmakla görevli ajan, kurul ve organlar Yasaların kendilerine vermiş olduğu yetki dışına çıkamazlar.

Bu itibarla, köy muhtarlığına seçilip tutanağının kesinleştiği anlaşılan bir kimsenin se­ çimden önceki «Türkçe okuyup, yazma bilmemek» gibi seçilme yeterli­ ğine değgin bir nedene dayanılarak İl veya İlçe İdare kurullarınca işten çıkarılması mümkün değildir.

Gerçi Köy Kanununda değişiklik yapılmasına değgin 286 sayılı Yasanın Ek : 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrası hükmüne göre, Köy muh­ tar ve ihtiyar meclisi üyeleri seçiminde adaylık usulü yoktur. Ancak bu seçimlerde adaylık usulünün öngörülmemiş olması, gerekçesinde de açık­ lanmış olduğu üzere, köyde vatandaşların birbirini çok yakından tanıma­ ları ve adaylık suretiyle küçük bir çevrede kişisel çekişmelerin, köyün hava ve yapısına uygun düşmeyeceği ereğine dayanmaktadır.

Ek : 4 üncü maddenin, kanun koyucunun bu amacı dışında, D ve İlçe İdare Kurullarının, yasalarla sınırlı olarak belirtilmiş olan görev ve yetkile­ rini, genişletmiş olduğu yolunda bir yoruma tahammülü yoktur.

öten yandan, muhtar ve ihtiyar meclisi seçimlerinde, yukarıda da değinildiği üzere adaylığa itiraz söz konusu olmamakla beraber, seçil­ me yeterliğini kazanmamış veya yitirmiş bulunan kimselerin, seçilmiş olmaları halinde, tutanaklarına itiraz mümkündür.

Gerçekten, seçilme koşullarından yoksun veya bu koşulları yitirmiş bulunan bir kimsenin seçime girmesi ve seçimi kazanması mümkün ise de, bu durum, seçil­ menin geçerli olması sonucunu doğuramaz.

İlçe seçim kurulları, köy muhtar ve ihtiyar meclisi üyeleri seçim­ lerini veya bu seçimlerde seçilenlerin tutanaklarını iptal etmeye yet­ kili olup, itiraz üzerine, İl Seçim Kurullarının verecekleri kararlar ke­ sindir. Demek oluyor ki, İlçe ve İl Seçim Kurulları ancak, seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri hakkındaki 298 sayılı Yasanın 110 uncu maddesinde sayılan kimseler tarafından yapılan itirazları in­ celemekle görevli olup, süresi içinde itiraz edilmemek suretiyle kesin­ leşmiş bulunan bir tutanağın, tam kanunsuzluk, ıgeçersizlik hali saptan­ mış olsa bile, doğrudan doğruya işe el koyarak, iptaline yetkili değil­ dirler .286 sayılı Yasa ile değiştirilen Köy 'Kanununun 25 inci maddesin­ de sayılan köy muhtarlığına ve ihtiyar meclisi üyeliğine seçilebilmek yeteneğinden yoksun olan bir kimsenin seçilmiş olması halinde, bu ne­ denlere dayanılmak suretiyle tutanağına itiraz edilebilir ve işbu tuta­ nağın seçim kurulları karariyle iptali cihetine gidilebilir. İl Seçim Ku­ rulunun bu konuda vereceği karar kesin bir yargı karan olup, herhangi bir organ veya makam veya heyet tarafından değiştirilmesi, bozulması, yok farzedilmesi, yeniden incelemeye tabi tutulması mümkün değildir.

Demek oluyor ki, İl veya İlçe İdare Kurullarına da, tutanaklan (Gerek itirazların reddedilmesi ve gerekse itiraz edilmemiş olması nedeniyle) kesinleşmiş olan muhtar ve ihtiyar meclisi üyelerinin Köy Kanununun 25 inci maddesinde sayılan seçilme, yeterliğine değgin koşullardan yoksun bulundukları gerekçesiyle, görevlerinden çıkarma yetkisi verilmemiştir.

Yukarıdan beri yapılan açıklamalara göre, 11 veya İlçe İdare Ku­ rulları ancak, muhtarlığa veya ihtiyar meclisi üyeliğine seçilmiş bulu­ nan kimselerin, seçildikten, muhtarlık veya üyelik sıfatını hukuken ve fiilen kazandıktan sonra, vuku bulan 313 üncü maddedeki hallerden do­ layı muhtarlıktan veya ihtiyar meclisi üyeliğinden çıkarmaya karar ver­ mekle görevlidir. 442 sayılı Köy Kanununun 18/7/1963 günlü ve 286 sayıh Yasa ile değiştirilmiş bulunan 25 inci maddesindeki nitelikleri ka­ zanmamış olan kimselerin, muhtar geçilmeleri halinde, İlçe Seçim Ku-

15 HAZİRAN 1971

Sahife : 7 rulunca düzenlenmiş olan tutanağın iptali bu kuruldan istenebileceği gibi adı geçen kurulun vermiş olduğu karar aleyhine de yarığı yoluyla son inceleme yeri bulunan îl Seçim Kurullarına seçim yasalarında belirtilen süreler içinde itiraz edilebilir, tl Seçim Kurullarının işbu itiraz üzerine vermiş olduğu kararlar kesindir.

1963 yılı «Millet Meclisi Tutanak Dergisi» nin ıl9 uncu cildinin. Köy Kanunu tasarısının 25, 33 ve 41 inci maddelerine ilişkin müzakere tuta­ nakları da, yukarıda varılan sonucun, kanun koyucunun amacına tama­ men uygun düştüğünü ortaya (koymaktadır.

O halde, bu açıklamaların ışığı altmda içtihadın, Danıştay S inci Dairesinin 22/2/19616 günlü, Esas : 1966/937. Karar : 1966/592 sayılı kararı dairesinde birleştirilmesine karar verilmelidir.

Sonuç :

Yukarıda yazılı nedenlerle; 18/7/1963 günlü ve 266 sayılı Yasa ile değişik 442 sayılı Köy Kanununun, köy muhtarlığına ve ihtiyar meclisi üyeliğine seçilme koşullarım gösteren 25 inci maddenin 4 üncü bendin­ deki «Türkçe okuyup-yazma bilmek» koşulundan yoksun bulunan bir kimsenin, köy muhtarı seçilip tutanağının da kesinleşmesinden sonra, okuyup yazma bilmediğinden bahisle, İl ve ilçe İdare Kurullarınca, aynı Yasanın 33 üncü maddesi hükmüne dayanılarak muhtarlıktan çıkarılamıyacağma ilişkin Danıştay 8 inci Dairesinin 22/2/1966 günlü ve Esas :

1966/637, Karar : 1966/592 sayılı kararları dairesinde içtihadın birleş­ tirilmesine 10/4/1971 günü üçte,ikiyi aşan oyçokluğu ile karar verildi

AYRIŞIK OY

X — Anayasa'nm 116 nci maddesinin 3 üncü fıkrasında; mahallî idarelerin seçilmiş organlarının organlık fıfatını kazanma ve kaybet­ meleri karşısındaki denetimi ancak yargı yolu ile olur denilmektedir Bu ilkenin ışığı altmda tedvin edilmiş bulunan Köy Kanununun 286 sa­ yılı Kanunla değişik 33 üncü maddesinde de; köy muhtarlığına ve ihtiyar meclisi üyeliğine seçildikten sonra hangi koşullar altında, bu sıfatlardan yoksun kalınacağı tespit edilmiş muhtar ve ihtiyar meclisi üyeliğinden çıkarmağa da II veya ilçe İdare Kurulları yetkili kılınmıştır. Burada idare kurullarına tanınan yetki yargısal bir mahiyet taşımaktadır.

Köy Kanununun yine 286 sayılı Kanunla değişik 25 inci madde­ sinde de: köy muhtar ve ihtiyar meclisi üyeliğine seçilebilme aslî şart­ larından biri olarak «Türkçe okuyup yazma bilmek» gösterilmiştir.

Köy Kanununun 25 inci maddesiyle '33 üncü maddesini birlikte mü talâa etmek ve uygulamada her iki madde hükümlerini gözönünde tut­ mak, kanunun ruh ve maksadına, kamu görevi ve hizmetinin işleyişine daha uygun düşer. Bu ahvalde Türkçe okuyup yazma bilmeyen bir kişi­ nin muhtar veya ihtiyar meclisi üyesi olamıyacağından bu durumun se­ çimden sonra anlaşılması üzerine ilgilinin idare kurulu kararı ile göre­ vinden uzaklaştırılmasında bir isabetsizlik bulmaya imkân yoktur.

Bu sebeple içtihadın Danıştay 8 inci Dairesinin 23/11/1967 tarih ve Esas 1966/4129, Karar 1967/3777 sayılı kararı veçhile birleştirilme­ sinin Anayasal ve yasal esaslara daha uygun düşeceği cihetle, aksine verilen karara karşıyız.

E. No : 1965/16

ÖZÜ:

Paraya ilişkin konularda kanuna aykırı

K. No : 1971/20 olarak yapılmış olan ödemeler sonunda haksız ödemenin idarece geri alınabileceği hakkında.

Paraya ilişkin konularda kanuna aykırı olarak yapılmış olan öde­ meler sonunda haksız ödemenin idarece geri alınmasının mümkün olup olmadığı konusunda Danıştay Beşinci Dairesince verilen 29/5/1.963 gün ve E: 1962/3601, K: 1963/2157 sayılı karar ile aynı Dairenin 6/11/1963 gün ve E : 1962/1215, K : 1963/3678 sayılı kararı arasında aykırılık ve uyuş­ mazlık bulunduğundan bahisle içtihadın birleştirilmesi talebinde bulunan bir ilgilinin dilekçesi üzerine teşkil edilen dosya Birinci Başkanlıkça içti­ hatları Birleştirme Kuruluna havale olunmakla sözü geçen kararlar ile Başkanunsözcüsünün düşüncesi ve raportör üyenin inceleme raporu ve izahatı ve ilgili mevzuat incelendi. Gereği düşünüldü :

18/7/1956 gününde yürürlüğe giren 6795 sayılı Kanun harp malulle­ rinin maaşlarının % 25 zamlı olarak ödenmesini ve kanunun geçici mad­ desine göre de 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu­ nun geçici 46 nci maddesinin «C» fıkrasiyle 47 nci madde ve geçici 49 uncu maddesinin ikinci fıkrasında sayılanlarla 1/1/1950 tarihinden sonra bağlanmış harp malûllükleri zammı verilenlerin de bu zamdan istifade ederler hükmü gereğince, Maliye Bakanlığına müracaat edenlerden [Ad Soyad] ve [Ad Soyad]'a zamlı maaşları 1/1/1950 tarihinden iti­ baren ödenmiş bilâhare bu zamların müracaat tarihini takıp eden ayba­ şından itibaren ödenmesi gerekeceği düşünülerek ödenen fazla zamların istirdadına tevessül edilmiştir.

Bu işlem aleyhine Danıştay Beşinci Dairesine açılan davalar üze­ rine mezkûr Daire 29/5/1963 gün ve 1963/2157 karar sayılı kararmda « % 25 zammın 1/1/1950 tarihinden itibaren değil 6795 sayılı Ka­ nunun meriyete girdiği 18/7/1956 tarihinden itibaren verileceği manasına mahmul olması tabiidir. Kanunun meriyet tarihi ile müracaat tarihi ara­ sındaki süre için ödenen zammın kendisinden istirdadı hususunun kanun­ suzluğu zahir olduğu gibi idari bir tasarrufun geri alındığı tarihe kadar tevlit ettiği hukuki neticeyi tanımak idare hukuku esaslarından bulun­ duğuna göre ödenen zamların istirdadına imkân bulunmadığına» karar verilmiştir. Aynı Daire 6/11/1963 gün ve 1963/3678 sayılı kararında....

«zikri geçen zammın 1/1/1950 tarihinden itibaren değil 18/7/1956 ta­ rihine mahmul olacağı tabiidir. Bu zammın eski hâdiselere teşmil edilmiş olması, tediyenin 6795 sayılı Kanunun mer'iyetinden evelki zamanlara intikalini icap ettirmeyip ihdas edilen hakkın ancak kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren verilmesi lâzım geleceği manasını tazammun ede­ ceği zahirdir. 1/1/1950 ilâ 18/7/1956 tarihleri arasındaki süreye ait olup sehven kendisine tediye olunduğu anlaşılan meblâğın istirdadında kanun­ suzluk görülmediğine . .»karar verilmiştir.

521 sayılı Danıştay Kanununun 45 inci maddesine göre içtihadın bir­ leştirilmesini gerektirecek aykırı kararlar bulunduğuna oybirliğiyle ka­ rar verildikten sonra işin esasının incelenmesine geçildi :

Paraya ilişkin konularda kanuna aykırı olarak yapılmış olan öde­ meler sonunda haksız ödemenin idarece geri alınabileceği yolundaki Be­ şinci Dairenin 1963/3678 sayılı kararı veçhile içtihadın birleştirilmesine 27/3/1971 tarihinde oybirliği ile karar verildi.

« Sayıştay Genel Kurulu içtihadı Birleştirme Kararları

E. No : 1969/4

ÖZÜ :

Yüksek öğrenim Kredi ve Yurtlar Ku-

K. No : 1971/21 rumuna bağlı yurtlarda çalışan kapıcı, bekçi, temizlikçi, odacı ve kalorifercilerin 5434 sayılı T C. Emekli Sandığı Kanununun değişik 12 nci maddesinin n saydı fıkrasının C bendi gereğince Emekli Sandığı ile ilgilendirilmelerinin gerektiği hakkmda.

274 sayılı Sendikalar Kanununun 14 üncü maddesine dayanılarak Oleyis'in (özel Lokanta ve Eğlence Yerleri işçileri Sendikası) Yüksek öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Genel Müdürlüğü aleyhine açtığı ve

T. C. Emekli Sandığının da bu kurum yanında müdahil olarak yer aldığı davada, Yüksek öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Genel Müdürlüğüne bağlı yurtlarda kapıcı, bekçi, temizlikçi, odacı, kaloriferci ve benzeri hiz­ metlerde bulunanların 1950 tarihinden beri Sosyal Sigortalar Kurumu ile ilgilendirildiği halde, T. C. Emekli Sandığı tarafından bu Sandığa bağlanmaları hakkında T. C. Emekli Sandığı Yönetim Kurulunca verilen kararın iptalini istemesi üzerine, Panıştay Sekizinci Dairesinin 6/4/1965 tarih ve E. 1964/7196, K. 1965/1574 sayılı karariyle; «5434 sayılı Emekli Sandığı Kanununun 6311 sayılı Kanunla değişik 12 nci maddesinin D sayılı fıkrasının (C) bendi, iş yerlerindeki kapıcı, bekçi, odacı, kaloriferci, temizlikçi ve benzeri hizmetliler dahil olmak üzere kurumların Iş Kanunu uygulanan iş yerlerinde çalışan işçileri, Emekli Sandığından faydalanacak­ lar haricinde bırakmış ve aynı kanunun muvakkat 90 ıncı maddesi ile de Iş Kanununun uygulandığı iş yerlerindeki işçi vasfını haiz her çeşit hizmetlerin 1/1/1950 tarihinden sonra işe girerek Emekli Sandığı ile ilgi­ lendirilmiş bulunanların T. C. Emekli Sandığı ile alâkaları kesilip istih­ kaklarından sandık geliri olarak kesilmiş bulunan emekli keseneği ve karşılığın işçi Sigortaları Kurumuna devredileceğini hükme bağlamış olduğuna göre davacı sandığın üyeleri bulunan temizlikçi, kaloriferci, odacı, kapıcı, bekçi ve benzeri hizmetlilerin Sosyal Sigortalar Kurumu ile mevcut ilgileri kesilerek T. C. Emekli Sandığına tabi tutulmalarında, kanuna aykırılık açık bulunduğu» mucip sebebiyle dava konusu Emekli Sandığı Yönetim Kurulu kararının iptaline karar verilmiş iken, davacı [Ad Soyad]'ın, Devlet Hava Meydanları Genel Müdürlüğünde